روش ژئوالکتریک یا مقاومت سنجی DC، از قدیمیترین روش‌های الکتریکی است در این روش هدف ثبت اختلاف پتانسیل ایجاد شده ناشی از ارسال جریان مستقیم به داخل زمین است. برای ثبت این اختلاف پتانسیل از آرایشهای مختلف الکترودی استفاده می‌شود.انواع آرایش‌ها یا آرایه‌های الکترودی (به طور مثال ونر، شلومبرژه، دو قطبی- دوقطبی) می تواند بسته به نوع کاربرد و قدرت تفکیک آنها مفید باشد. نوعاً جریان الکتریکی از یک جفت الکترود به زمین وارد می شود. جفت الکترود دیگر میزان ولتاژ را اندازه گیری می کند. الکترودهای با فاصله بیشتر، برای بررسی‌های عمیق تر به کار می روند. از آن جا که مواد گوناگون زیر سطحی مقاومت ویژه متفاوت دارند، اندازه گیری‌های سطحی در تعیین تغییرات قائم و جانبی مواد زیرین می تواند مفید باشد.موفقیت روش بستگی به تباین مقاومت ویژه مواد زیرسطحی دارد. اندازه‌گیریهای انجام شده با استفاده از روابط ساده ریاضی به مقاومت ویژه الکتریکی سنگها تبدیل می‌شود و در نهایت اطلاعات بدست آمده تعبیر و تفسیر می‌شوند. این روش در اوایل دهه ۱۹۰۰ توسعه داده شد؛ اما با دسترسی به کامپیوتر برای پردازش و آنالیز داده‌ها، از دهه ۱۹۷۰ کاربرد وسیعی یافت. برداشت IP RS توسط دستگاه ژئوالکتریک GDD کانادا کاربرد‌ها: اکتشاف مواد معدنی (خصوصاً فلزات). اکتشاف آبهای زیرزمینی بررسی‌های مهندسی به منظور شناسایی حفره‌ها، گسل‌ها، شکافها، یخچالها، تونلهای زیرزمینی. باستان شناسی خصوصاً برای شناسایی ساختمانهای قدیمی و بناهای مدفون. تعیین محل زباله‌های آلوده مدفون. تعیین عمق و ضخامت لایه‌های زمین شناسی و هیدروژئولوژیکی کم عمق و عمیق و مشخص کردن ناهنجاری‌ها. اندازه گیری مقاومت خاک برای تعیین میزان خورندگی فلزات. اندازه گیری با آزیموت‌های مختلف برای مشخص کردن راستای شکست. مزایا: رزولوشن عمودی خوب وجود چندین ترکیب الکترودی برای کاربرد‌های مختلف محدودیت‌ها: الکترودها باید مستقیما با زمین تماس داشته باشد. اگر بتن یا آسفالت موجود باشد، گودال‌هایی برای فرو بردن الکترودها حفاری نموده و پس از اتمام کار بررسی مجددا پر می شوند. در بررسی‌های عمیق، آرایه‌های الکترودی می تواند کاملا طویل باشد. فاصله بین الکترودهای فرستنده جریان باید ۴ تا ۵ برابر عمق تجسس باشد. کارایی آن در مقادیر مقاومت خیلی کم یا رسانندگی بالا کاهش می یابد. فنس‌های فلزی نزدیک، لوله‌های مدفون و کابلها بر روی نتایج تاثیر می گذارد. روش مقاومت سنجی DCدر شرایطی که مقاومت سطحی بالا است به راحتی قابل انجام نیست. در چنین شرایطی روش‌های الکترو مغناطیسی یا مقاومت سنجی AC پیشنهاد می شود. پتانسیل القایی (IP) معرفی در این روش از آرایش‌های الکترودی متعارف در روش مقاومت ویژه استفاده می شود که شامل دو الکترود جریان و دو الکترود پتانسیل است. وقتی جریان اعمال شده قطع شود، ولتاژ به طور ناگهانی مقداری افت پیدا کرده و مدت زمان محدودی (چند ثانیه تا چند دقیقه) طول می کشد تا ولتاژ بین الکترودهای پتانسیل به تدریج نقصان یافته و به صفر برسد.این بدان خاطر است که زمین موقتا بارها را انبار می کند (قطبی می شود) و تا حدودی شبیه یک خازن عمل می کند. زمان نقصان تدریجی ولتاژ به عوامل دستگاهی و زمین شناختی ارتباط دارند و لذا مشخص کننده طبیعت زمین خواهند بود. هر چه مواد با رسانندگی بیشتر (مثل کانسارهای فلزی) و کانی‌های رسی در زیرزمین بیشتر باشد زمان کاهش تدریجی ولتاژ بیشتر خواهد بود. کاربرد‌ها: اکتشاف کانسار‌های معدنی خصوصا شناسایی کانسارهای زیرسطحی‌هادی خصوصاً فلزی و کانسارهای افشان و پورفیری بررسی‌های مهندسی به منظور بررسی‌های ژئوفیزیکی محیطی. تعیین محل زباله‌های آلوده مدفون. تا عمق ۲۰۰ فوت یا بیشتر کاربرد دارد. به انواع خاصی از واریزه‌های فلزی پاسخ می دهد. شدیدا به نویز‌های الکتریکی خارجی حساس است. فنس‌های فلزی نزدیک، لوله‌های مدفون و کابلها بر روی نتایج تاثیر می گذارد. مزایا: تا عمق ۲۰۰ فوت یا بیشتر کاربرد دارد. به انواع خاصی از واریزه‌های فلزی پاسخ می دهد. محدودیت‌ها: شدیدا به نویز‌های الکتریکی خارجی حساس است. فنس‌های فلزی نزدیک، لوله‌های مدفون و کابلها بر روی نتایج تاثیر می گذارد. اندازه‌گیری زمینی: جریان توسط فرستنده از طریق الکترودهای جریان به زمین فرستاده می­شود و از طریق جفت الکترود پتانسیل متصل به زمین، اختلاف پتانسیل توسط گیرنده اندازه گیری می­شود. دستگاه مورد استفاده در برداشت‌های زمینی هم میتواند همزمان گیرنده و یا فرستنده باشد و یا از فرستنده و گیرنده های جداگانه استفاده نمود. دستگاه های فرستنده و گیرنده مجزا معمولا دارای قدرت بسیار بالاتر در مقایسه با دستگاههای یکپارچه هستند. قدرت ۲ تا ۱۰ کیلو واتی این دستگاه ها توسط موتورهای برقی بنزینی و یا دیزلی تامین می‌گردد. موقعیت جغرافیایی هر الکترود در طی برداشت ها توسط GPS دستی ثبت می‌گردد. تفسیر داده های برداشتی منوط به دانستن موقعت الکترودها نسبت به یکدیگر است. کلیه فناوری‌ هایی که با روش های ژئو فیزیکی اعم از لرزه‌شناسی، ژئومغناطیس، ژئوالکتریک، گرانی‌سنجی و الکترومغناطیس به شناسایی و ارزیابی منابع زیر زمینی جامد و سیال، ساختارهای طبیعی(گسل ها، حفره‌های زیرزمینی و . . .) و خطرات ناشی از آنها (مانند زلزله، رانش زمین و . . . ) و سازه‌های مصنوعی می‌پردازد اهمیت فناوری های ژئوفیزیک وجود تهدید های جانی و مالی کشور توسط بلایای با منشاء زمینی از جمله زلزله، رانش زمین، آتشفشان، نشست زمین و … و امکان شناسایی و پایش آنها نیاز به اکتشاف و ارزیابی منابع زیرزمینی (آب، نفت، گاز، معادن جامد و…) با توجه به تعدد و وسعت این منابع در سراسر کشور رشد فزاینده‌ این فناوری‌ ها در عرصه جهانی و لزوم رصد و معرفی آن به متولیان امر گستره وسیع کاربرد روش های ژئوفیزیکی و عدم بهره‌برداری کافی از این روش ها در کشور کاهش ریسک سرمایه گذاری و کاهش هزینه استخراج به خصوص در زمینه اکتشاف معادن و ذخایر نفتی با بررسی میزان ماده مورد نظر در معدن روش های ژئوفیزیکی و کاربردهای آن ژئوالکتریک: در این روش ژئوفیزیکی که کاربرد اکتشافی دارد با بررسی مقاومت ویژه سازند(ساختارهای زیرزمینی) به شناسایی لایه های زمین و بخصوص لایه های آبدار می پردازند. ژئومغناطیس: کاربرد این روش بیشتر در اکتشافات معدنی و بررسی آثار باستانی می باشد. لرزه شناسی: در این روش با ارسال امواج طولی و عرضی به زمین و بررسی امواج انعکاسی و انکساری به شناسایی لایه های زمین و مواد درون آن می پردازند. این روش به خصوص در اکتشاف نفت و گاز کاربرد دارد. گرانی سنجی: این شاخه از ژئوفیزیک به بررسی آنومالی میدان گرانش زمین در مناطق مختلف می پردازد و ازین طریق حفرات زیرزمینی، برخی از پدیده های زیرسطحی و توپوگرافی سنگ کف را شناسایی می کند. زلزله شناسی: در این شاخه از ژئوفیزیک به بررسی علل ایجاد زلزله، مطالعه گسل ها و… می پردازند. در این بخش می توان با مطالعه برخی پیش نشانگرهای زلزله تقریبی از میزان خطر زلزله در یک منطقه ارائه داد. مدیریت بلایای طبیعی و بحران بنا به گزارش مرکزاپیدمیولوژیسوانحسازمانمللمتحددرسال۱۹۹۰، کشورمان، در معرض ۳۱ نوع بلای طبیعی از ۴۰ مورد شناخته شده می­باشد. با توجه به میزان خطرات و ریسک­ های اقتصادی، انسانی و اجتماعی محتمل از سوی این بلایا و نیز در حال توسعه بودن جمهوری اسلامی ایران آشنایی و بکارگیری عملیاتی از قبیل فناوری­های نوین، می­تواند به میزان قابل توجهی ریسک­های یاد شده را در قالب خسارات مالی، جانی و روانی کاهش دهد. امروزه فناوری­ های مختلفی در مراحل پیشگیری و مدیریت ریسک، آمادگی، مقابله و بازسازی بحران برای آموزش‌های تخصصی و عمومی، پایش خطرات، هشدار، هماهنگی و ارتباطات سریع، تخصیص بهینه منابع و نیروهای انسانی و … وجود دارند که می­توانند کمک شایانی به مدیران بحران در سطوح مختلف نمایند. در کنار برنامه­ ریزی­ های ناشی از ارزیابی خطرپذیری، استفاده از یکسری اقدامات پیشگیرانه جهت کاهش اثرات خطرات طبیعی ضروری است. بالا بردن عملکرد ابنیه و سامانه­های موجود در برابر خطرات احتمالی از جمله استراتژی­های اصلی در مدیریت بحران بشمار می­آید. در کنار این اقدامات سخت­افزاری استفاده از سامانه های هشدار و افزایش آگاهی عمومی و آموزش های لازم نیز نبایستی از نظر بدور ماند. استفاده از موزه های زلزله، شبیه سازهای زلزله و حالت های بحرانی و نظائر آن از جمله فناوری­های اصلی می­تواند بشمار آید. علیرغم تمام موارد ذکر شده در فوق، بروز شرایط بحرانی در صورت بروز خطرات طبیعی در مناطق شهری و صنعتی دور از ذهن نخواهد بود. لذا عملیات مقابله در حین بحران کماکان ارزش خاصی در فرآیند مدیریت بحران دارد. به هر حال فناوری­ های اصلی مورد استفاده در این حوزه در دنیا در این گزارش معرفی گردیده است که عمدتا شامل اتاق های بحران (EOC)، سامانه های ارزیابی سریع خسارات اتفاق افتاده از جمله دوربین های پایش شهری و سامانه­ های پشتیبان تصمیم های صحیح و بهنگام و سریع در شرایط بحران با توجه به طلایی بودن آیتم زمان در شرایط بحرانی می باشد. فناوری های حین بحران نیز عمدتا در سال های اخیر مورد توجه بیشتر قرار گرفته­اند. با توجه به موارد فوق فناوری های کاربردی در مدیریت بحران را به گروه های کلی زیر می‌توان تقسیم ‌بندی نمود: ۱٫ فناوری­ های امداد و نجات ۲٫ فناوری­ های مقاوم­سازی ۳٫ فناوری­ های پایش، استخراج و انتقال داده ۴٫ سامانه­ های هشدار سریع ۵٫ فناوری ­های آموزشی و ارتقا آگاهی عمومی ۶٫ مراکز مدیریت عملیات مقابله با بحران (اتاق مدیریت بحران) ۷٫ فناوری­ های ارتباطی سخت­ افزاری و نرم­ افزار کاربرد روشهاى ژئوالکتریک در اکتشاف بوکسیت روش هاى اکتشاف مواد اولیه را با دیدگاهى مى توان به دو گروه متفاوت گروه بندى نمود: الف- روش هاى مستقیم: در این روش ها کانه، کانى و یا ماده مورد نظر مستقیماٌ مورد بررسى قرار گرفته و اندازه گیرى ها، آزمایش ها و پژوهش ها مستقیماٌ مربوط به ماده مورد کاوش است. بررسى هاى زمین شناختى سطحى، نمونه بردارى سطحى، ترانشه، تونل اکتشافى و گمانه زنى و نمونه بردارى از هر یک از آنها و اندازه گیرى هاى لازم در مورد ماده مورد کاوش، از جمله روش هاى مستقیم اکتشافى مى باشند. ب- روش هاى غیر مستقیم در این روش ها کانه، کانى و یا ماده مورد نظر به کمک یک یا چند ویژگى فیزیکى و یا فیزیکى و شیمیایى آن مورد شناسایى قرار مى گیرد، امروزه حتى از روش هایى مانند ژئو بوتانى که بر اساس پیوند میان محل رشد گیاهان و برخى از مواد معدنى بنا شده است نیز براى کشف مواد معدنى پنهان استفاده مى شود. با توجه به اینکه معادن سطحى و بسیار پر عیار که روش هاى مستقیم در مورد اکتشاف آنها کارائى داشته اند، رو به اتمام هستند نیاز به مواد اولیه، سبب مى شود که کانسار هاى کم عیار تر و کانسار هاى ژرف تر مورد توجه قرار گیرند. در این گونه کانسار ها، به ویژه آنهایى که رخنمون ندارند و توسط موادى دیگر پوشیده شده اند، روش هاى مستقیم اکتشافى، پر هزینه زمان بر و عموماٌ غیر اقتصادى هستند. روش هاى غیر مستقیم اکتشافى کم هزینه تر- سریع تر و اقتصادى تر مى باشند. یکى از مهمترین شاخه هاى روش هاى اکتشافى غیر مستقیم، روش هاى ژئو فیزیکى است که به علت سرعت عمل زیاد، هزینه کم و تاثیر پذیر بودن از توده، نه از یک نمونه کوچک، بسیار مورد توجه قرار گرفته و به سرعت گسترش یافته اند. به گونه اى که این روش ها امروزه نه تنها در اکتشاف مواد معدنى بلکه در مطالعات منابع آب زیر زمینى، بررسى هاى زمین شناسى مهندسى و مهندسى پى و خاک، مکانیک سنگ و حتى مطالعه ویژگى هاى پیکره هاى بزرگ بتنى و کیفیت پرده هاى آب بندى و غیره کاربرد گسترده یافته اند. به کمک روش هاى ژئو فیزیکى یک یا چند ویژگى فیزیکى مواد اندازه گیرى مى شود و مقادیر فیزیکى اندازه گیرى شده، مورد تجزیه و تحلیل از دیدگاه زمین شناسى و بررسى هاى دیگر قرار مى گیرد. آنچه بسیار اهمیت دارد و متاسفانه کمتر به آن توجه مى شود چند بعدى اندیشیدن، نگرش چند بعدى و ماهیت چند بعدى مفسر بررسى هاى ژئو فیزیکى است. براى تفسیر درست و حتى در مواردى بهترین تفسیر ممکن داده هاى فیزیکى برداشت هاى ژئو فیزیک نیاز به یک دید اکتشافى جامع- بینش و دانش زمین شناسى لازم به ویژه بینش زمین ساختى اصولى که متکى به هندسه فضایى و دانش زمین شناسى است و تسلط به نحوه استفاده از روش به کار گرفته شده مى باشد و از آن مهمتر برنامه ریزى عملیات است. تنها یک مفسر مجرب و آگاه و مسلط است که با توجه به ویژگى هایى که باید دارا باشد مى تواند عملیات ژئو فیزیکى را به درستى برنامه ریزى نماید. در این راستا برنامه ریز افزون بر کار کشتگى، آگاهى و چیرگى در مسائل عمومى یاد شده نیاز به آگاهى از محل مورد بررسى و مطالعه کلیه داده هاى مربوط که به گونه اى مى توانند در رسیدن به هدف، راهنما باشند دارد. استفاده از شبکه هاى منظم در بسیارى از برداشت ها، به ویژه برداشت هاى گمانه الکتریکى در بررسى هاى زمین شناسى مهندسى تقریباٌ به صورت امرى همه گیر درآمده است و این در صورتى است که از شبکه هاى منظم فقط ممکن است در دشت ها و نقاط پوشیده از نهشته هاى دوران چهارم بتوان استفاده نمود آن هم نه در تمام موارد. اندیشه، برنامه ریزى، برداشت صحرایى، تفسیر مقدماتى در محل و در صورت نیاز تغییر در برنامه عملیات، انجام محاسبات لازم، تهیه نقشه ها و نیمرخ ها بر همنهى کلیه داده هاى مربوط از زمین شناسى عمومى گرفته تا زمین ساخت و داده هاى موجود از بررسى هاى اکتشافى دیگر و تفسیر زمین شناختى داده ها و نمایان ساختن پدیده هایى که مى توانند با توجه به کلیه داده هاى به دست آمده نمایان شوند، فرایند پیچیده اى است که نیاز به چیره دستى و مهارت و دانش و بینش کافى در هر یک از ابعاد یاد شده دارد. در غیر این صورت داده هاى فیزیکى ژئو فیزیکى اعدادى چند، بیش نیستند که حداکثر تبدیل به نیم رخهاى فیزیکى از زمین مى شوند (آنچه معمولاٌ مرسوم است). گسترش چشمگیر نیافتن استفاده از روش هاى ژئو فیزیکى در مهندسى عمران و معدن و زمین شناسى در کشور ما دو دلیل عمده دارد نخست نداشتن آگاهى در مورد روش هاى ژئو فیزیکى کسانى که در این زمینه ها کار مى کنند از جمله کارشناسان عمران و زمین شناسان- دوم، کیفیت بد اکثر برداشت ها و تفسیر هاى عملیات ژئو فیزیکى که در گذشته انجام شده و به بیانى نبود اعتماد کارشناسان یاد شده به نتایج حاصل از بررسى هاى ژئو فیزیکى و این در حالى است که گسترش این روش ها در دیگر کشور هاى جهان به حدى است که به عنوان نمونه دو درس عمده در دوره فوق لیسانس رشته مهندسى پى (عمران) در فرانسه گنجانده شده است یکى مکانیک خاک و ژئو تکنیک و دیگرى ژئو فیزیک. کاربرد روش ژئو الکتریک در اکتشاف کانسار بوکسیت همدان: بوکسیت مهمترین مواد اولیه تهیه آلومینیوم را تشکیل مى دهد و با توجه به ویژگى هاى فیزیکى و شیمیایى آلومینیوم مانند مقاومت بسیار زیاد در برابر خورندگى، نقطه ذوب بسیار بالا- مقاومت مطلوب مکانیکى و … کاربرد این عنصر در صنعت گسترشى روز افزون دارد. لذا بررسى کانسار هاى بوکسیت اهمیت ویژه اى یافته و با توجه به اینکه در حال حاضر کشور ما وارد کننده این ماده اولیه است اهمیت اکتشاف منابع بوکسیتى روشن تر مى گردد. حتى کانسار هایى که ممکن است در شرایط امروزى نتوانند به معادن اقتصادى تبدیل شوند در آینده اى نه چندان دور بدون شک اقتصادى خواهند شد بوکسیت هایى که در ایران زمین به ویژه در افق پرمین تشکیل شده اند بوکسیت هاى کارستى هستند و به لحاظ شکل توده کانسار، تنها از ویژگى هاى حفره هاى کارستى شده پیروى مى نمایند. گرچه مطالعه زمین ساخت کانسنگ و به ویژه مطالعه شرایط تکوین سیستم درزه ها در آن مى تواند به نحوه گسترش این فضاهاى کارستى کمک نماید. اما این مطالعه تنها راهنماى کوچکى در این راستا است و کفایت نمى کند. به لحاظ همراهى بوکسیت با کانه هاى رسى دیگر معمولاٌ حفره هاى کارستى که توسط این مواد پر شده اند داراى مقاومت ویژه الکتریکى کمترى نسبت به سنگ درونگیر آنها (آهک ها) هستند. به همین دلیل به کمک روش الکتریکى مى توان حفره هاى کارستى شده را در توده هاى آهکى تشخیص داد. از سوى دیگر روش الکتریکى گسترده ترین روش ژئو فیزیکى است که در بررسى هاى اکتشافى کاربرد دارد. در این روش به کمک آرایه هاى متفاوت (هندسه متفاوت ارسال و دریافت جریان الکتریکى در زمین- یا نحوه قرار گرفتن الکترود هاى فرستنده و گیرنده جریان بر روى زمین) مى توان به نتایج مختلفى رسید که هر یک از آنها بسته به هدف مطالعه و شرایط زمین شناسى و توپوگرافى، کاربرد هاى گونه گونى دارند به لحاظ بررسى نتیجه به دست آمده از آرایه هاى متفاوت، سه آرایه شلومبرژه- ونر و دوقطبى- دو قطبى در اکتشاف کانسار بوکسیت آب گرم مورد آزمایش قرار گرفته است. - کانسار بوکسیت آبگرم: کانسار بوکسیت آب گرم در فاصله حدود ۲۰ کیلومترى شمال خاورى روستاى آبگرم و در جنوب باخترى شهر تاکستان قرار گرفته است. چند راه خاکى و یک راه شوسه آبگرم را که کنار راه اصلى قزوین- همدان قرار دارد به محل کانسار وصل مى نماید. نزدیک ترین روستا به محل کانسار، روستاى بیلگر است که در فاصله حدود ۲ کیلومترى شمال خاورى آن قرار دارد. هدف از انجام مطالعات: نخست دو هدف عمده مورد توجه بوده است:ژئو الکتریک الف- تعیین شکستگى ها- گسله ها همبرى ها و دیگر پدیده هاى زمین ساختى در حد پاسخ هاى ژئو فیزیکى ب- تعیین زون هاى کارستى شده و برآورد ابعاد تقریبى آنها و شناسایى حفره هایى که توسط مواد ثانویه از جمله بوکسیت پر شده اند و پتانسیل معدنى دارد. زمین شناسى: در محدوده اى که مورد برداشت هاى ژئو فیزیکى قرار گرفته است. روند عمومى سازند ها، تقریباٌ خاورى- باخترى است و شیب لایه ها به سوى شمال است. به نظر مى رسد که این محدوده یال شمالى یک تاقدیس است که در جهت عمود بر محور تاقدیس نیز چین خوردگى هاى کوچکى در آن پدید آمده است. از جنوب به شمال، سازند هاى میلا، دورود، روته، الیکا، شمشک، لار و دلیچاى به صورت تقریباٌ هم شیب بر روى یکدیگر قرار گرفته اند دو افق بوکسیتى در این محدوده وجود دارد. افق اول: درون آهک هاى روته است که توده هاى عدسى شکل بوکسیت، حفره هاى کارستیکى آهک ها را پر نموده است. توده هاى کانسار از حفره هاى کارستیکى پیروى نموده پارامتر هاى کنترل کننده آن همان پارامتر هاى کنترل کننده حفره هاى کارستى مى باشد. افق دوم: این افق بر روى سازند الیکا و در ابتداى سازند شمشک قرار گرفته است. شکل توده کانسار در این افق به کانسار هاى لایه اى شکل نزدیک است اما ضخامت آن نوسان زیاد دارد. در این افق ماده معدنى با نسوز ها همراه شده و ممکن است از این دیدگاه قابل بررسى باشد. برنامه ریزى برداشت هاى ژئو فیزیکى تعیین محل خطوط برداشت بر پایه کلیه داده هاى موجود و در دسترس و بررسى هاى روى زمین انجام پذیرفته است در این تعیین محل موارد زیر مورد توجه قرار گرفته اند. الف- احتمال وجود بى هنجارى هاى معدنى با توجه به ویژگى هاى زمین شناختى ب- شرایط توپوگرافى مناسب و نبود پرتگاههاى غیر قابل برداشت ج- شرایط سطحى مناسب تا حدى که خطا هاى نا بهنجار در اندازه گیرى ها وارد نشود. با توجه به موارد یاد شده کوشش به عمل آمده تا محل در نظر گرفته شده براى خطوط برداشت دارى ویژگى هاى بهینه باشند. پس از تعیین محل این خطوط، برنامه اندازه گیرى ها (طول خطوط جریان و فاصله الکترود هاى گیرنده، فاصله پرش ها، فاصله ایستگاه ها، شکل شبه مقطع مورد نظر، ژرفاى مورد مطالعه و …) به فراخورد محلهاى تعیین شده تدوین شده است.کوشش بعمل آمده است تا در برداشتهاى انجام شده از اندازه گیریهاى اضافى پرهیز شود و فقط محدوده ممکن گسترش کانسار و تا حدى فرادیواره و فرودیواره آن مورد مطالعه قرار گیرد- برخى از این خطوط تقریباٌ عمود بر لایه بندى و برخى دیگر تقریباٌ تقریباٌ موازى رخنمون هاى مواد معدنى در نظر گرفته شده اند. شمارى گمانه الکتریکى به روش شولمبرژه نیز برداشت شده است. بررسى نتایج به دست آمده از انجام برداشت هاى ژئو فیزیکى در محل کانسار آبگرم براى مقاومت ویژه الکتریکى بوکسیت و کانى هاى همراه نخست چندین اندازه گیرى در محل رخنمون هاى بوکسیت به عمل آمده و مقاومت و بررسى هاى الکتریکى اندازه گیرى شده در این آزمایشها تفاوت در خور توجهى با مقاومت ویژه سنگ درون گیر آن دارد و هر چه درصد کانى هاى همراه بوکسیت (رس ها) افزایش مى یابد این تفاوت چشمگیر تر است، به عبارت دیگر نتیجه آزمایش نشان مى دهد که حفره هاى کارستى شده را که توسط مواد ثانویه پر شده اند مى توان به کمک این روش شناسایى نمود. اما مسئله تشخیص و جداسازى مواد ثانویه (بوکسیت و کانى هاى همراه) مسئله اى پیچیده تر است و در برخى موارد ممکن است به نتیجه روشنى نرسد. اگر داده هاى بیشترى در این زمینه در دسترس باشد و چنانچه در چند محل پیشنهادى گمانه اکتشافى حفر گردد. با توجه به داده هاى حاصل از گمانه ها مى توان در مورد نتایج حاصل از برداشت هاى ژئو فیزیکى تفسیرى دقیق تر و به واقعیت نزدیک تر ارائه داد. على رغم وجود این ابهام، نتایج حاصله بسیارى از ابهامات را در شبه نیمرخ هاى مربوط به خط هاى برداشت روشن نموده است. مهمترین نتیجه اى که از این برداشت ها به دست آمده و مى توان در مورد آنها با احتمال نزدیک به یقین اظهار نظر نمود، نبود توده هاى بوکسیتى در برخى از نقاط است که از صرف هر گونه هزینه دیگرى در این نقاط جلوگیرى به عمل مى آورد. خطواره هاى بسیارى که بیشتر آنها گسله هستند و برخى از آنها باعث جابجایى ماده معدنى شده اند نیز در شبه نیمرخ هاى تهیه شده تشخیص داده شده اند که هر یک در تعیین محل حفره هاى کارستى اهمیت ویژه اى دارند. محدوده گسترشى حفره هاى کارستى پر شده توسط مواد ثانویه به روشنى در شبه نیمرخ ها قابل تشخیص است و مى توانند رهنمود هاى ارزنده اى براى بررسى هاى اکتشافى بعدى ارائه دهند. نتیجه کلى: به طور کلى مى توان گفت که کاربرد روش الکتریک در اکتشاف زون هاى کارستى شده در کانسار بوکسیت آبگرم در موارد بسیارى به نتایج روشن، در خور توجه و ارزشمندى رسیده است و افزون بر آن با حفر چند گمانه اکتشافى در محل هایى که پیشنهاد شده و با استفاده از داده هایى که از این گمانه ها به دست خواهد آمد لازم است تفسیر هاى ژئو فیزیکى دوباره نگرى شود که یقیناٌ به نتایج روشن ترى خواهد رسید به ویژه این امیدوارى وجود دارد که تا حدودى بتوان مرز بوکسیت با کانى هاى همراه و یا درصد کانى هاى همراه بوکسیت را تعیین نمود. مسئله بسیار مهم دیگر انجام تصحیحات مربوط به توپوگرافى در طول خطوط برداشت است با توجه به پستى و بلندى بسیار متغیر در طول این خطوط انجام تصحیحات لازم است و به روشن تر شدن چگونگى گسترش حفره هاى کارستى کمک شایان توجه خواهد نمود. على رغم چندین بار درخواست شفاهى و نوشته اى از مجرى وقت طرح بوکسیت متاسفانه هنوز هم محل خطوط برداشت نقشه بردارى شده و نیمرخ هاى توپوگرافى در طول این خطوط تهیه نگردیده است. در خاتمه باید گفت استفاده از روش هاى ژئو فیزیکى به ویژه روش الکتریک با آرایه هاى متفاوت که به فراخور ویژگى هاى پستى و بلندى، زمین شناختى و … محل کانسار هاى بوکسیتى باید مورد استفاده قرار گیرند. در اکتشاف این کانسار ها، عملى و اقتصادى است ولى نیاز به برنامه ریزى درست، اطلاعات کمکى لازم و تفسیر شایسته دارد. آزمایشات زمین شناسی و ژئوالکتریک در معدن چهرآباد زنجان زنجان – سرپرست اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری زنجان گفت: آزمایشات زمین شناسی و ژئومورفولوژی، گیاه شناسی، ژئوالکتریک در راستای بدست آوردن دید بهتر از نحوه زندگی معدن کاران چهرآباد زنجان و جوامع دوره هخامنشی و ساسانی و محیط زیست منطقه در دوره باستان در حال انجام است. [آزمایشات زمین شناسی و ژئوالکتریک در معدن چهرآباد زنجان انجام می شود] ˈیحیی نقی‌زاده محجوبˈ روز یکشنبه با اعلام این مطلب، افزود: متخصصین ژئو الکتریک ، آزمایشات و بررسی های خود را به منظور پی بردن به احتمال وجود تونلها و راه روهای احتمالی در لایه های پایین معدن انجام دادند. وی اظهارداشت: معدن نمک چهرآباد زنجان درحال حاضر تنهامعدن تاریخی در کشور است که تحقیقات علمی و باستانشناسی در آن جریان دارد. به گفته ی نقی زاده محجوب، تا کنون طی کاوشهای باستانشناسی در این محوطه تاریخی تعداد ۶ عدد مومیایی به دست آمده است. سرپرست اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری زنجان گفت: کاوشهای باستانشناسی در سایت تاریخی معدن نمک چهرآباد ادامه دارد. به گزارش ایرنا، مردان نمکی مکشوفه در معدن نمک روستای چهرآباد زنجان گوهری بی همتا در خاورمیانه و جهان به شمار می رود. بهره برداری از یک معدن نمک، به کشف اتفاقی جسدی منتهی شد که درعرصه میراث فرهنگی سر و صدای زیادی را برپا کرد‏.‏ معدن چهر آباد به دلیل داشتن محیط نمکی تنها محوطه باستانی در ایران است که مواد آلی موجود را به خوبی در خود حفظ کرده و سالم نگه داشته است‏.‏ مواد آلی به دلیل خاصیت فناپذیری زود هنگام در محوطه های باستانی به ندرت یافت می شود و یا درصورت کشف در شرایط بسیار نا مطلوبی بدست می آیند‏.‏ در نخستین سال بهره برداری در زمستان ‏۱۳۷۲‏ معدنکاران به هنگام باطله برداری و استخراج نمک با بولدوزر نیم تنه انسانی را که ریش و موی بلند داشت یافتند‏.‏ این نیم تنه به دلیل سالم باقی ماندن در محیط نمکی به مرد نمکی معروف شد و پس از پایان مطالعات به موزه ملی منتقل و تا به امروز در آنجا نگهداری می شود‏.‏ پس از آگاهی از خبر کشف این مومیایی، پژوهشهای باستان شناختی نجات بخشی در زمستان همان سال به سرپرستی هوشنگ ثبوتی و علی اصغر میر فتاح انجام شد در نتیجه کاوش شماری اشیای جالب و متنوع از معدن بدست آمد، مهمترین یافته در سال‏۱۳۷۲‏، کشف پای چپ مرد نمکی شماره یک بود که در داخل چکمه های بلند قرار داشت و جنس چکمه نیز از چرم و بلندی آن ‏۴۸‏ سانتی متر بود‏.‏ با پایان گرفتن کاوش جسد و اشیای مکشوفه برای مطالعات و بررسی های بیشتر به آزمایشگاه تحقیقاتی پژوهشکده مرمت منتقل شد‏.‏ تحقیقات و مطالعات آزمایشگاهی در زمینه هایی از جمله آزمایش سال یابی بررسیهای استخوان شناسی با کمک تصویر برداری سی تی اسکن، تعیین گروه خونی ، آزمایش ‏DNA‏ انجام شد‏.‏ نتیجه سال یابی کربن ‏۱۴‏ بر روی نمونه ای استخوانی و پارچه ای قدمت مرد نمکی شماره یک را یکهزار و ‏۷۰۰‏ سال قبل یعنی اوایل دوره ساسانی تعیین نمود‏.‏ همچنین بررسی های بیشتر نشان داد که نیم تنه مکشوفه مربوط به مرد میان سالی بوده که قبل از مرگ ضربه شدیدی بر سر و صورت او خورده است‏.‏ پیش از کاوش های سالهای ‏۸۳‏ و ‏۸۴‏ در معدن نمک روستای چهر آباد براساس یافته های ‏۱۲‏سال پیش تصور این بود که معدن، محل کشته شدن شاهزاده ساسانی و یا نماینده هیات حاکمه اقوام سکایی در سده هشت پیش از میلاد بوده است‏.‏ با کاوشهای دو فصل اخیر در ‏۸۳ ‏ و ‏۸۴‏ مشخص شد که مومیایی های مکشوفه از معدن چهرآباد، کارگران و معدن کارانی بودند که در نتیجه ریزش معدن و فرو ریختن دیواره ها و سقف و تونلها کشته و مدفون شده اند‏.‏ براساس کاوش های انجام شده مشخص شد که معدن از حدود اواخر عصر آهن شناسایی شده است‏.‏ با توجه به آزمایشات سالیابی کربن ‏۱۴‏ مشخص شد که مرد نمکی ۳، ۴، ۵ مربوط به دوره هخامنشی با قدمت حدود دو هزار‏۳۰۰‏ سال و مرد نمکی ‏۱‏، ‏۲‏، مربوط به دوره اشکانی و اوایل ساسانی، با قدمت حدود یکهزار ‏۸۰۰‏ سال قبل بوده است‏.‏ با شواهد و مدارک موجود، ریزش تونل های معدن چهر آباد ، دست کم دوبار و با فاصله زمانی حدود ‏۵۰۰‏ سال رخ داده است‏.‏ نخستین بار در حدود دو هزار و‏۳۰۰‏ سال پیش و به هنگام فعالیت معدن کاران بخش بزرگی از تونل های معدن ریزش و در آن مردان نمکی ‏۳‏، ‏۴‏، ‏۵‏ کشته شده اند و سپس با گذشت حدود ‏۵۰۰‏ یا ‏۶۰۰‏ سال دوباره حادثه ای دیگر معدن نمک رخ داد و در نتیجه آن مردان نمکی ‏۱‏و‏۲‏ نیز کشته و مدفون شده اند‏.‏ مردنمکی شماره یک و دو‏:‏ با وجود کشف استثنایی مرد نمکی شماره یک در سال ‏۱۳۷۲‏ متاسفانه تلاش چندانی برای تعطیل نمودن استخراج مکانیکی و لغو بهره برداری از معدن صورت نگرفت پاییز ‏۱۳۸۳‏ معدنکاران در حین کار با بولدوزر مجددا با بقایای اسکلت انسانی مواجه شدند که بدلیل کار با بولدوزر تا حد زیادی متلاشی شده بود و با جستجوی معدن کاران در میان خاکهای آشفت علاوه بر جمع آوری قسمتهایی از بقایای انسانی تکه تکه شده ، شماری اشیا بدست آمد که توسط بهره بردار به اداره میراث فرهنگی و گردشگری استان منتقل شد‏.‏ بررسی های اولیه بر روی بقایای انسانی، که پس از انتقال به میراث فرهنگی ، مرد نمکی شماره ‏۲‏ نامگذاری شد، نشان داد که این بقایا متعلق به مردی میانسال با میانگین قد حدود ‏۱۸۰‏ سانتی متر بوده که در جریان ریزش دیواره ها و سقف تونل کشته شده است‏.‏ از جمله اشیایی که همراه این مرد نمکی یافت شد می توان به تکه سبد و میخهای چوبی ، طنابهای گیاهی و منسوجات اشاره کرد‏.‏ کشف اتفاقی مرد نمکی شماره ‏۲‏ و مجموعه ای از اشیا موجب از سرگیری پژوهش های باستان شناختی در معدن نمک چهر آباد بعد از گذشت ‏۱۱‏ سال گردید‏.‏ بنابراین کاوش در معدن با وجود شرایط آب و هوایی نامناسب و دشوار در دیماه ‏۱۳۸۳‏ به منظور نجات بخشی آثار و بقایای باقی مانده آغاز شد‏.‏ در نتیجه کاوش دو فصل مقادیر زیادی اشیای جالب توجه از معدن چهر آباد بدست آمد که بسیاری از اشیای تهیه شده از مواد آلی بود‏.‏ در معدن چهر آباد به دلیل وجود مقادیر فراوان نمک که باعث محدود شدن فعالیت میکرو ارگانیسم ها می شود، بسیاری از اشیا از جمله اشیای تهیه شده از مواد آلی بسیار سالم و در شرایط مطلوبی می باشند‏.‏ مرد نمکی شماره سه‏:‏ مرد نمکی شماره ‏۳‏ همچون مرد نمکی ‏۲‏ به صورت اتفاقی و طی کار باطله برداری بولدوزر توسط معدن کاران در سال ‏۱۳۸۳‏ کشف شد‏.‏ بدلیل سقوط یک صخره بسیار بزرگ نمک بر روی مرد نمکی شماره‏۳‏ و همچنین کشف آن توسط بولدوزر ، این جسد نیز به صورت متلاشی شده و تکه تکه بدست آمد‏.‏ آنچه که مرد نمکی شماره ‏۳‏ نامیده شد در واقع بقایای استخوان ، لباس و قسمتهایی از بافت نرم فردی بود که همچون معدنچیان دیگر بر اثر ریزش تونل و سقوط یک سنگ چند تنی روی او کشته شده بود‏.‏ مرد نمکی شماره ‏:۴‏ مرد نمکی شماره ‏۴‏ سالم ترین و کاملترین جسد نمکی بدست آمده از معدن چهر آباد است و به رغم آسیب دیدگی به هنگام مرگ تقریبا بیشتر قسمتهای بدن این مومیایی سالم باقی مانده است‏.‏ این جسد شامل مجموعه ای از استخوان ها و بافت نرمی که بر اثر از دست دادن آب بدن کاملا خشک شده است‏.‏ براساس تحقیقات انجام گرفته مشخص شد این مومیایی طبیعی ، پسر جوانی بوده که به هنگام مرگ حدود ‏۱۶‏ سال داشته است‏.‏ قد این مومیایی ‏۱۷۰‏ تا ‏۱۷۵‏ سانتی متر و بر گوشهایش حلقه فلزی دیده می شود ، موهای سر وی کوتاه، به رنگ خرمایی و همراه این مومیایی اشیای جالب توجهی نیز کشف شد‏.‏ یکی از این اشیا چاقوی فلزی با دسته استخوانی است که در غلافی چرمی به کمربند پارچه ای این مومیایی بسته شده است و از اشیای دیگر می توان به دو کوزه کوچک سفالی سالم اشاره کرد‏.‏ از ویژگیهای بسیار مهم این مومیایی طبیعی ، لباس کامل می باشد که برتن او دیده می شود، این لباس از بالا پوشی بلند، یک شلوار و کفش چرمی تشکیل شده است‏.‏ مرد نمکی شماره ‏۵‏ ‏:‏ این مومیایی طبیعی نیز در کاوش فصل دوم در حالی یافت شد که به جز سر بقیه قسمتهای بدن زیر صخره و سنگ های آواری بزرگ قرار گرفته بود‏.‏ شکل جسد نشان می داد که این شخص نیز همچون نمونه های قبلی بر اثر حادثه ای که منجر به تخریب و ریزش تونل گردیده، کشته و مدفون شده است‏.‏ بر خلاف مومیایی نمکی شماره ‏۴‏ بیشتر بافت بدن مرد نمکی شماره ‏۵‏ پوسیده و از بین رفته بود و بافت نرم فقط در قسمت هایی کوچک از دو دست، پاها بخش هایی از صورت ، سینه و لگن باقی مانده بود‏.‏ موی سر جسد به شرایط محیطی که مرد نمکی در آن قرار گرفته بر می گردد،کم بودن میزان نمک در این محیط نفوذ آب از بالای کوه به این بخش از معدن از دلایل اصلی پوسیده شدن زیاد مرد نمکی شماره ‏۵‏ است‏.‏ در زمان حاضر به استثنای مومیایی نمکی شماره ‏۱‏ که در موزه ملی کشور نگهداری می شود، بقیه اجساد و اشیای بدست آمده از معدن چهرآباد در موزه باستان شناسی در عمارت معروف به ذوالفقاری شهر زنجان در شرایط مطلوب و تحت نظارت کارشناسان مربوط نگهداری می شوند‏.‏ معدن نمک چهر آباد با ارتفاع یکهزار و ‏۳۵۰‏ متر از سطح دریا در ‏۷۵‏ کیلومتری غرب شهر زنجان قراردارد و از نظر جغرافیایی این ناحیه در حوضه آبریز رودخانه قزل اوزن قرار دارد و از تپه ماهورها و ارتفاعاتی تشکیل شده که به صورت یک رشته متصل به هم در جهت شمال غرب به جنوب شرق کشیده شده اند‏.‏ آب و هوای منطقه نیمه کوهستانی با تابستانهای گرم و زمستان های سرد است و کوه معدن حدود یک کیلومتر مربع وسعت دارد‏.‏

 

منبع : http://shoptahrir.ir/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%A7%D9%89-%DA%98%D8%A6%D9%88%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%AA%D8%B1%D9%8A%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DA%A9%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%81